انواع پروتزهای دندانی ثابت و متحرک و کاربرد هرکدام

انتخاب میان انواع پروتزهای دندانی ثابت و متحرک یکی از مهم‌ترین تصمیماتی است که افراد با از دست دادن دندان‌های خود با آن روبرو می‌شوند. آشنایی با انواع این پروتزهای دندانی به شما کمک می‌کند بهترین روش را برای جایگزینی دندان‌های از دست رفته خود انتخاب کنید.

انتخاب میان پروتز دندانی ثابت و پروتز دندانی متحرک به عوامل مختلفی مانند شرایط دهان، بودجه، تعداد دندان‌های از دست رفته و نظر دندانپزشک بستگی دارد. در این مقاله با انواع پروتزهای دندانی، بهترین پروتز دندان، کاربرد، مزایا و هزینه هر یک آشنا خواهید شد.

پروتز دندانی چیست؟

در آشنایی با پروتز دندانی در ابتدا باید گفت که پروتز ثابت و متحرک دندان چیست؟ پروتز دندان به مجموعه‌ای از درمان‌های دندانپزشکی گفته می‌شود که برای جایگزینی دندان از دست رفته، بازسازی لبخند و درمان بی‌دندانی مورد استفاده قرار می‌گیرند. این پروتزها می‌توانند به‌صورت ثابت یا متحرک طراحی شوند و بسته به نیاز بیمار، یک یا چند دندان را جایگزین دندان از دست رفته کنند.

امروزه انواع پروتزهای دندانی ثابت و متحرک با کمک فناوری‌های دیجیتال و تجهیزات پیشرفته با دقت بیشتری طراحی و تولید می‌شوند. استفاده از روش‌های نوین مدل‌سازی و ساخت، از جمله خدمات پرینت فیلامنتی FDM در مشهد امکان تولید مدل‌های اولیه و قالب‌های دقیق را فراهم کرده و به بهبود کیفیت ساخت پروتزهای دندانی کمک می‌کند. به طور کلی هدف اصلی استفاده از پروتزهای دندانی شامل موارد زیر است:

· بهبود زیبایی لبخند
· افزایش توانایی جویدن غذا
· جلوگیری از تحلیل استخوان فک
· بهبود تکلم
· حفظ نظم دندان‌های باقی‌مانده
· کمک به بازسازی لبخند و اعتمادبه‌نفس

انواع پروتز دندان

به طور کلی انواع پروتزهای دندانی در دو گروه اصلی پروتز دندانی ثابت و پروتز دندانی متحرک قرار می‌گیرند. هر کدام از این روش‌ها کاربردها، مزایا و محدودیت‌های خاص خود را دارند و انتخاب بهترین پروتز دندان به شرایط بیمار بستگی دارد. امروزه طراحی و اسکن دیجیتال در مشهد نقش مهمی در افزایش دقت ساخت پروتزهای دندانی ایفا می‌کند و امکان طراحی دقیق‌تر پروتزهای ثابت و متحرک را متناسب با شرایط هر بیمار فراهم می‌سازد. در ادامه می‌گوییم پروتز ثابت و متحرک چیست؟ هر یک از آن‌ها چه انواعی دارند و به کاربرد هر یک از آن‌ها می‌پردازیم.

پروتز دندان ثابت

پروتز دندان ثابت نوعی پروتز است که پس از نصب توسط دندانپزشک، امکان خارج کردن آن توسط بیمار وجود ندارد و به صورت دائمی در دهان قرار می‌گیرد. این نوع پروتز یکی از محبوب‌ترین روش‌های جایگزینی دندان‌های از دست رفته محسوب می‌شود؛ زیرا از نظر زیبایی، استحکام و عملکرد شباهت زیادی به دندان طبیعی دارد. همچنین بسیاری از کلینیک‌ها برای آشنایی بیشتر بیماران، فیلم پروتز ثابت دندان را در اختیار آن‌ها قرار می‌دهند تا مراحل انجام درمان و نتیجه نهایی را بهتر درک کنند. در فرآیند طراحی برخی از پروتزهای ثابت نیز از وکس آپ تشخیصی استفاده می‌شود تا شکل نهایی دندان‌ها پیش از شروع درمان بررسی شده و نتیجه‌ای دقیق‌تر و هماهنگ‌تر با لبخند بیمار به دست آید.
از رایج‌ترین انواع پروتز ثابت می‌توان به روکش دندان، بریج دندانی، ایمپلنت و بریج متکی بر ایمپلنت اشاره کرد. مزایای پروتز دندان ثابت دوام و ماندگاری بالا، ظاهر طبیعی و زیبا، راحتی بیشتر در استفاده، بهبود عملکرد جویدن و تکلم و افزایش اعتمادبه‌نفس است. با رعایت بهداشت دهان و دندان و مراجعات منظم به دندانپزشک، طول عمر پروتز دندان ثابت می‌تواند بین 10 تا 20 سال یا حتی بیشتر باشد. مراحل انجام پروتز دندان ثابت عبارتند از:

1. معاینه و ارزیابی اولیه
2. بررسی طرح درمان
3. آماده‌سازی دندان یا فک
4. قالب‌گیری دقیق
5. نصب پروتز موقت
6. ساخت پروتز در لابراتوار
7. نصب و تنظیم پروتز دائمی
8. آموزش مراقبت و مراجعات دوره‌ای

روکش دندانی یا کراون (Dental Crown)

در میان انواع پروتزهای دندانی ثابت، روکش دندانی یا کراون یکی از پرکاربردترین روش‌های ترمیم و بازسازی دندان‌های آسیب‌دیده محسوب می‌شود. زمانی که ساختار دندان بر اثر پوسیدگی، شکستگی یا درمان ریشه ضعیف شده باشد، دندانپزشک با استفاده از روکش، استحکام و عملکرد آن را بازیابی می‌کند. روکش به‌طور کامل روی دندان قرار می‌گیرد و علاوه بر محافظت از بافت باقی‌مانده، ظاهر دندان را نیز بهبود می‌بخشد. امروزه روکش‌های سرامیکی و زیرکونیا به دلیل شباهت زیاد به دندان طبیعی، محبوبیت بالایی دارند. کاربردهای این نوع روکش دندانی عبارتند از:

· محافظت از دندان‌های ضعیف و ترک‌خورده
· ترمیم دندان‌های عصب‌کشی شده
· افزایش استحکام دندان
· تکمیل درمان ایمپلنت

بریج دندانی (Dental Bridge)

بریج دندانی یکی از انواع پروتز دندان ثابت است که برای جایگزینی یک یا چند دندان از دست رفته استفاده می‌شود. در این روش، دندان مصنوعی به کمک دندان‌های مجاور یا ایمپلنت‌ها در جای خود ثابت می‌شود. بریج علاوه بر پر کردن فضای خالی دندان، از حرکت دندان‌های اطراف جلوگیری کرده و به حفظ نظم قوس دندانی کمک می‌کند. این روش برای افرادی که به دنبال راهکاری ثابت برای جایگزینی دندان از دست رفته هستند، انتخاب مناسبی محسوب می‌شود. کاربردهای بریج دندانی عبارتند از:

· جایگزینی یک یا چند دندان از دست رفته
· جلوگیری از جابه‌جایی دندان‌های مجاور
· بهبود عملکرد جویدن
· افزایش زیبایی لبخند

اینله (Inlay) و آنله (Onlay) سرامیکی

در بررسی انواع پروتزهای دندانی ثابت و متحرک، اینله و آنله را می‌توان از روش‌های محافظه‌کارانه ترمیم دندان دانست. این ترمیم‌ها زمانی استفاده می‌شوند که آسیب دندان برای پرکردگی معمولی زیاد و برای روکش کامل کم باشد. اینله و آنله به صورت اختصاصی در لابراتوار دندانسازی ساخته شده و روی دندان قرار می‌گیرند. استفاده از روکش سرامیکی دندان در ساخت آن‌ها باعث می‌شود ظاهر دندان کاملاً طبیعی حفظ شود و استحکام مناسبی نیز ایجاد گردد. کاربردهای اینله و آنله شامل موارد زیر است:

· ترمیم دندان‌های نیمه‌تخریب شده
· حفظ ساختار طبیعی دندان
· افزایش دوام دندان
· بهبود ظاهر دندان

ایمپلنت دندانی (Dental Implant)

ایمپلنت دندانی یکی از پیشرفته‌ترین روش‌های موجود در حوزه انواع پروتزهای دندانی ثابت است. در این روش، پایه‌ای از جنس تیتانیوم در استخوان فک قرار می‌گیرد و پس از جوش خوردن با استخوان، تاج دندان روی آن نصب می‌شود. پروتز بر پایه ایمپلنت از نظر ظاهر، عملکرد و دوام بیشترین شباهت را به دندان طبیعی دارد و به همین دلیل بسیاری از متخصصان آن را بهترین روش برای ترمیم دندان‌های از دست رفته می‌دانند. کاربردهای ایمپلنت دندانی عبارتند از:

· جایگزینی دندان تکی
· جایگزینی چند دندان از دست رفته
· جلوگیری از تحلیل استخوان فک
· بازگرداندن عملکرد طبیعی دندان

بریج با پایه‌های ایمپلنت

بریج با پایه‌های ایمپلنت ترکیبی از فناوری ایمپلنت و بریج دندانی است. این روش زمانی کاربرد دارد که چند دندان کنار هم از دست رفته باشند. در این شرایط به جای قرار دادن پروتز ایمپلنتی برای هر دندان، چند پایه ایمپلنت در استخوان فک قرار گرفته و بریج روی آن‌ها نصب می‌شود. این درمان یکی از گزینه‌های پرطرفدار در میان انواع پروتزهای دندانی ثابت و متحرک برای بازسازی نواحی بدون دندان است. کاربردهای بریج با پایه ایمپلنت عبارتند از:

· جایگزینی چند دندان مجاور
· افزایش استحکام پروتز
· حفظ استخوان فک
· جلوگیری از آسیب به دندان‌های سالم

اوردنچر (Overdenture) یا دنچر کامل متکی به ایمپلنت

اوردنچر چیست؟ اوردنچر نوعی پروتز دندان ثابت است که به کمک چند ایمپلنت در دهان تثبیت می‌شود. این روش برای افرادی که تمام یا بخش زیادی از دندان‌های خود را از دست داده‌اند، گزینه‌ای مناسب به شمار می‌رود. اوردنچر هنگام صحبت کردن یا غذا خوردن جابه‌جا نمی‌شود و احساس راحتی بیشتری برای بیمار ایجاد می‌کند. به همین دلیل در درمان بی‌دندانی کامل، جایگاه ویژه‌ای در میان انواع پروتزهای دندانی ثابت و متحرک دارد. کاربردهای اوردنچر شامل موارد زیر است:

· درمان بی‌دندانی کامل
· افزایش ثبات دست دندان
· بهبود قدرت جویدن
· افزایش راحتی بیمار

لمینیت دندانی (Dental Laminate)

لمینیت دندانی بیشتر با هدف زیبایی مورد استفاده قرار می‌گیرد و یکی از روش‌های محبوب برای اصلاح طرح لبخند است. در این درمان، پوسته‌ای نازک از جنس سرامیک روی سطح دندان قرار می‌گیرد تا مشکلاتی مانند تغییر رنگ، لب‌پریدگی، فاصله بین دندان‌ها یا نامرتبی‌های جزئی برطرف شود. اگرچه لمینیت بیشتر یک درمان زیبایی محسوب می‌شود، اما در دسته انواع پروتزهای دندانی ثابت و متحرک نیز قرار می‌گیرد؛ زیرا به صورت دائمی روی دندان نصب می‌شود. کاربردهای این نوع لمینت دندانی عبارتند از:

· اصلاح رنگ دندان‌ها
· بهبود فرم و اندازه دندان
· پوشاندن ترک‌های سطحی
· ایجاد لبخندی زیباتر و طبیعی‌تر

پروتز دندان متحرک

پروتز دندان متحرک به نوعی از پروتز گفته می‌شود که بیمار می‌تواند آن را به راحتی از دهان خارج کرده و دوباره در محل خود قرار دهد. این نوع پروتز معمولاً برای افرادی که تعداد زیادی از دندان‌های خود را از دست داده‌اند یا به دنبال گزینه‌ای مقرون‌به‌صرفه‌تر هستند، مورد استفاده قرار می‌گیرد. پروتز دندان متحرک شامل مدل‌های مختلفی مانند دست دندان کامل، پروتز پارسیل و اوردنچر است. مراحل انجام پروتز دندان متحرک عبارتند از:

1. معاینه و بررسی وضعیت دهان و دندان
2. تعیین طرح درمان
3. قالب‌گیری اولیه
4. قالب‌گیری نهایی
5. ثبت روابط فکی و انتخاب رنگ دندان
6. ساخت پروتز در لابراتوار
7. امتحان و تنظیم پروتز
8. تحویل نهایی و آموزش مراقبت

یکی از مهم‌ترین مزایای این روش، هزینه کمتر نسبت به پروتزهای ثابت و امکان تمیز کردن آسان‌تر آن است. به همین دلیل این نوع پروتز دندان برای سالمندان پیشنهاد می‌‌شود. با این حال، معایب پروتز متحرک مانند احتمال لق شدن، نیاز به مراقبت بیشتر و کاهش نسبی راحتی هنگام غذا خوردن نیز باید در نظر گرفته شود. در ادامه به معرفی انواع پروتز دندان متحرک و کاربرد آن ها می‌پردازیم.

پروتز کامل یا دنچر کامل متحرک (Removable Complete Full Denture)

در میان انواع پروتزهای دندانی متحرک، پروتز کامل یا دنچر کامل متحرک برای افرادی استفاده می‌شود که تمامی دندان‌های یک فک یا هر دو فک خود را از دست داده‌اند. این نوع پروتز دندان متحرک روی لثه قرار می‌گیرد و جایگزین تمام دندان‌های از دست رفته می‌شود. بسیاری از افراد این روش جایگزینی دندان از دست رفته را با نام دست دندان یا دندان مصنوعی می‌شناسند. هدف اصلی از استفاده از پروتز کامل، بازگرداندن توانایی جویدن، بهبود تکلم و کمک به حفظ زیبایی چهره است. امروزه دنچرهای کامل با طراحی پیشرفته‌تری ساخته می‌شوند تا راحتی و ظاهر طبیعی‌تری برای بیمار فراهم کنند. کاربردهای پروتز کامل متحرک عبارتند از:

· جایگزینی تمامی دندان‌های از دست رفته در یک یا هر دو فک
· کمک به درمان بی‌دندانی کامل
· بهبود توانایی جویدن و صحبت کردن
· حفظ فرم لب‌ها و جلوگیری از فرورفتگی صورت
· افزایش اعتمادبه‌نفس و بازسازی لبخند

پروتز پارسیل یا دنچر پارسیل متحرک (Removable Partial Denture)

پروتز پارسیل متحرک یکی دیگر از انواع پروتز دندان متحرک است که برای افرادی استفاده می‌شود که بخشی از دندان‌های طبیعی خود را از دست داده‌اند، اما هنوز تعدادی از دندان‌ها در دهان آن‌ها باقی مانده است. این نوع پروتز که در بین مردم با عنوان دست دندان تکه‌ای شناخته می‌شود، به کمک پایه‌های فلزی یا اکریلیک به دندان‌های باقی‌مانده متصل می‌شود. در بسیاری از موارد، زمانی که چند دندان کنار هم از دست رفته باشند و امکان استفاده از ایمپلنت یا سایر درمان‌های ثابت وجود نداشته باشد، پروتز پارسیل گزینه مناسبی خواهد بود. کاربردهای پروتز پارسیل متحرک شامل موارد زیر است:

· جایگزینی چند دندان از دست رفته در کنار یکدیگر
· حفظ دندان‌های طبیعی باقی‌مانده
· بهبود عملکرد جویدن و تکلم
· پر کردن فضاهای خالی بین دندان‌ها
· گزینه‌ای مناسب برای افرادی که امکان انجام ایمپلنت ندارند
· روشی اقتصادی برای جایگزینی دندان از دست رفته و ترمیم دندان‌های از دست رفته

تفاوت پروتز ثابت و متحرک

برای انتخاب مناسب از میان انواع پروتزهای دندانی ثابت و متحرک باید تفاوت پروتز ثابت و متحرک را از نظر هزینه، دوام، زیبایی و راحتی بررسی کرد. جدول زیر مهم‌ترین تفاوت‌های پروتز دندان ثابت و پروتز دندان متحرک را نشان می‌دهد.

نگهداری از پروتز متحرک و پروتز ثابت دندان

رعایت اصول بهداشتی در تمامی انواع پروتزهای دندانی ثابت و متحرک نقش مهمی در افزایش دوام و حفظ سلامت دهان و دندان دارد. اگرچه پروتز دندان ثابت و پروتز دندان متحرک از نظر ساختار متفاوت هستند، اما هر دو نیازمند مراقبت روزانه و اصولی می‌باشند تا عملکرد و زیبایی خود را در طول زمان حفظ کنند.
در صورت عدم رعایت بهداشت، ممکن است مشکلاتی مانند التهاب لثه، بوی بد دهان، پوسیدگی دندان‌های پایه و کاهش عمر پروتز ایجاد شود. به همین دلیل، آشنایی با روش‌های صحیح نگهداری از اهمیت بالایی برخوردار است.

مراقبت از پروتز دندان ثابت

مراقبت صحیح از پروتز دندان ثابت باعث می‌شود تا آن‌ها عملکرد و زیبایی خود را تا سال‌ها داشته باشند. کارهایی که باید برای مراقبت از پروتز دندانی ثابت انجام دهید عبارتند از:

· مسواک زدن منظم حداقل دو بار در روز با خمیر دندان مناسب
· استفاده از نخ دندان یا واترجت برای تمیز کردن نواحی بین دندانی
· مراجعه دوره‌ای به دندانپزشک برای بررسی وضعیت پروتز
· پرهیز از شکستن مواد سخت مانند یخ یا آجیل با دندان‌ها
· رعایت کامل بهداشت برای جلوگیری از پوسیدگی دندان‌های پایه و لثه

مراقبت از پروتز دندان متحرک

مراقبت درست و اصولی از پروتز دندان متحرک باعث می‌شود تا آن‌ها عملکرد و زیبایی خود را تا سال‌ها داشته باشند. کارهایی که باید برای مراقبت از این نوع پروتز انجام دهید عبارتند از:

· شستشوی روزانه پروتز با برس نرم و محلول‌های مخصوص
· خارج کردن پروتز هنگام خواب (در صورت توصیه پزشک)
· نگهداری پروتز در ظرف آب یا محلول مخصوص در زمان عدم استفاده
· جلوگیری از افتادن و ضربه خوردن پروتز
· تمیز کردن لثه و بافت دهان قبل از قرار دادن مجدد پروتز

پروتز ثابت بهتر است یا پروتز متحرک؟

کدام پروتز دندانی برای شما مناسب‌تر است؟ انتخاب بین پروتز دندان ثابت و پروتز دندان متحرک به شرایط بیمار، تعداد دندان‌های از دست رفته و بودجه بستگی دارد. پروتز ثابت معمولاً از نظر زیبایی، راحتی و عملکرد بهتر است و شباهت بیشتری به دندان طبیعی دارد، اما هزینه بالاتری دارد. در مقابل، پروتز متحرک گزینه‌ای اقتصادی‌تر است و برای افرادی که تعداد زیادی دندان از دست داده‌اند مناسب‌تر می‌باشد، اما ممکن است در ابتدا کمی ناپایدار باشد و نیاز به مراقبت بیشتری داشته باشد. در نهایت، بهترین انتخاب از میان انواع پروتزهای دندانی ثابت و متحرک باید توسط دندانپزشک و بر اساس شرایط فردی بیمار انجام شود.

سخن پایانی
در مجموع، شناخت انواع پروتزهای دندانی ثابت و متحرک به شما کمک می‌کند تا با آگاهی بیشتری برای جایگزینی دندان از دست رفته تصمیم بگیرید. پروتزهای ثابت از نظر زیبایی، دوام و عملکرد شرایط نزدیک‌تری به دندان طبیعی دارند، در حالی که پروتزهای متحرک گزینه‌ای اقتصادی‌تر و در دسترس‌تر محسوب می‌شوند. انتخاب بهترین روش به شرایط دهان، تعداد دندان‌های از دست رفته و نظر دندانپزشک بستگی دارد. رعایت بهداشت و مراقبت صحیح نیز نقش مهمی در افزایش طول عمر این درمان‌ها دارد. برای دریافت مشاوره تخصصی و انجام انواع پروتزهای دندانی، می‌توانید به میلینگ سنتر آذرین مراجعه کنید تا با جدیدترین تجهیزات و متریال روز، بهترین نتیجه درمانی را تجربه کنید.

سوالات متداول
1. پروتز ثابت بهتر است یا متحرک؟
پروتز ثابت از نظر زیبایی و عملکرد طبیعی‌تر است و حس دندان واقعی را بهتر منتقل می‌کند، اما هزینه بیشتری دارد؛ در حالی که پروتز متحرک اقتصادی‌تر است و برای افرادی با تعداد زیاد دندان از دست رفته گزینه مناسب‌تری محسوب می‌شود.
2. عمر پروتز دندان چقدر است؟
طول عمر پروتز بستگی به نوع آن و میزان مراقبت دارد؛ پروتزهای ثابت معمولاً بین 10 تا 20 سال و گاهی بیشتر دوام دارند، در حالی که پروتزهای متحرک معمولاً نیاز به تعویض یا تنظیم در بازه‌های کوتاه‌تر دارند.
3. آیا استفاده از پروتز متحرک سخت است؟
در روزهای ابتدایی ممکن است کمی احساس ناراحتی یا فشار وجود داشته باشد، اما معمولاً پس از چند روز تا چند هفته بیمار به آن عادت می‌کند و استفاده از آن راحت‌تر می‌شود.
4. آیا ایمپلنت هم نوعی پروتز دندانی است؟
بله، ایمپلنت یکی از پیشرفته‌ترین انواع پروتزهای دندانی ثابت است که در داخل استخوان فک قرار می‌گیرد و پایه‌ای محکم برای تاج دندان ایجاد می‌کند.
5. بهترین روش مراقبت از پروتز دندان چیست؟
رعایت بهداشت روزانه دهان، مسواک زدن منظم، استفاده از نخ دندان یا ابزارهای مخصوص و مراجعه دوره‌ای به دندانپزشک بهترین روش برای افزایش عمر پروتز است.